• ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΛΛΙΑΚΟΥ// κριτικές

    • Το ταξίδι της εφηβείας προς την ενηλικίωση

      (Δημοσιεύθηκε στην Ελευθεροτυπία)

      Από την Αθήνα στο Λονδίνο και από το Λονδίνο στην Ιερουσαλήμ, σε μια γραμμή περιπλάνησης η οποία μοιάζει πιθανόν να συνεχιστεί στο διηνεκές: αυτή είναι η πορεία την οποία διαγράφει η κεντρική ηρωίδα της Δήμητρας Κολλιάκου στο δεύτερο κατά σειρά μυθιστόρημά της, το οποίο έχει τίτλο “Θερμοκρασία δωματίου” και αφηγείται μιαν ιστορία παρατεταμένης ματαίωσης. Παρακολουθώντας ανήμπορη τον σταδιακό, αλλά πολύ γρήγορο και βασανιστικό θάνατο της μητέρας της, υπό τη σκιά ενός πατέρα ο οποίος δεν θέλει να κάνει περίσσια βήματα στην επικοινωνία τους μαζί της, καθώς και στο πλάι ενός εξαδέλφου ο οποίος αποφεύγει συστηματικά να ανταποκριθεί στον έρωτά της, η ηρωίδα εγκαταλείπει την Αθήνα και εγκαθίσταται για σπουδές στο Λονδίνο, με μοναδικό σκοπό να αποδράσει από τη συγκεχυμένη και πολλαπλά αδιέξοδη πραγματικότητά της. Η άφιξη, ωστόσο, στη βρετανική πρωτεύουσα δεν θα αλλάξει κατά το παραμικρό τη στάση και την ψυχολογία της.

      Τα σημάδια της τρυφερής ηλικίας

      Τα σημάδια που αφήνουν στην ψυχή τα προβλήματα της εφηβικής και της νεανικής ηλικίας είναι ανεξίτηλα και δεν γνωρίζουν σύνορα. Έτσι, η ηρωίδα θα συναντήσει στο Λονδίνο όλα τα κομμάτια του παλαιού εαυτού της και όταν θα κληθεί να δώσει το πρώτο της δείγμα σε ένα σεμινάριο δημιουργικής γραφής, θα σπεύσει απλώς να αφηγηθεί τις οδυνηρές περιπέτειες της πρώτης της νιότης στην Ελλάδα. Η κατάθλιψη από το θάνατο της μάνας, η αδιαφορία και συνάμα η σκληρότητα και η ανευθυνότητα του εξαδέλφου, σε συνδυασμό με την αδυναμία της να προσανατολιστεί σε μιαν έστω και στοιχειωδώς σταθερή ακι ατόφια προοπτική ζωής, θα καταβάλουν γι’ άλλη μια φορά την ηρωίδα, που θα αναζητήσει τώρα διέξοδο στο πλάι ενός Ισραηλινού πανεπιστημιακού, ο οποίος θα την οδηγήσει στην Ιερουσαλήμ και στην αυταρχική μορφή της μητέρας του.  Ο κύκλος θα διαγραφεί εκ νέου και το φίδι θα χώσει πάλι την ουρά στο στόμα του στη γη του Ισραήλ: ένας γιος ποικιλοτρόπως εξαρτημένος από τη μάνα του, μια μάνα που διατηρεί παράνομη ερωτική σχέση με τον καλυτερο οικογενειακό της φίλο και μια ψυχαναλύτρια που δείχνει πλήρως υποταγμένη στις θελήσεις της μάνας. Και όλα αυτά, προβεβλημένα σε ένα υποχονδριακό, σχεδόν άρρωστο φόντο, όπου τα πάντα μεταφράζονται σε μια σειρά εφιαλτικών (όσο και απολύτως μάταιων) ιατρικών εξετάσεων.

      Το τέλος εξισώνεται με την αρχή στη “Θερμοκρασία δωματίου” και η κίνηση του κύκλου επαναλαμβάνεται λίγο πριν από την έξοδο. Το ζευγάρι της Ιερουσαλήμ επιστρέφει κατάκοπο και με κομμένα τα φτερά του στο Λονδίνο και το άπαν πρέπει να σχεδιαστεί εξαρχής. Πόσες, άραγε, φορές ακόμη και με πόσες πιθανότητες επιτυχίας; Η Κολλιάκου επιτυχεί στο μυθιστόρημά της δύο πράγματα: να τοποθετήσει τους πρωταγωνιστές της σε ένα πολυεπίπεδο διεθνές σκηνικό και να βάλει στο μικροσκόπιο της αφήγησής της τις απίστευτα βίαιες (κάτω από το πέπλο μια πολύ τυποποιημένης και εξευγενισμένης συμπεριφοράς) σχέσεις τους. Και οι δύο στόχοι έχουν συχνά αποτελέσει προσφιλές πεδίο επιδόσεων για τους νεότερους Έλληνες πεζογράφους. Πόσοι όμως, τάχα, από αυτούς τα έχουν καταφέρει με τον τρόπο με τον οποίο τα καταφέρνει η Κολλιάκου στην “Θερμοκρασία δωματίου”;

      Ας μείνουμε στην Κολλιάκου κι ας πιάσουμε την άκρη από τον κοσμοπολιτισμό της. Τίποτε από την παρουσία της πρωταγωνίστριας στο Λονδίνο ή την Ιερουσαλήμ δεν έχει κάτι από το βεβιασμένο λούστρο και το αφηρημένο ή απλώς χαζευτικό βλέμμα ενός περιηγητή που περιφέρεται αμέριμνος ή επιδεικτικά υποψιασμένος σε ξένο τόπο. Οι άνθρωποι εδώ είναι απολύτως γειωμένοι στον περίγυρό τους και τελούν σε αδιάκοπη (υπόγεια ή φανερή) σύγκρουση με τα σύμβολα, τα οποία έχουν καταστήσει πιασάρικο το όνομά του ανά τον κόσμο: το Λονδίνο αποτελεί μια βιομηχανία παραγωγής πτυχίων για αλλοδαπούς και η Ιερουσαλήμ παίρνει στα μάτια των ηρώων την όψη ενός τόπου ο οποίος τους υποβάλλει μονίμως στην αίσθηση της στέγνας και της στέρησης. Όσο για τους λόγους οι οποίοι κρατούν τους ίδιους μακριά από την πατρίδα, είναι πέρα για πέρα συνυφασμένοι με το ατομικό τους παρελθόν και τα ιδιαίτερα, εντελώς ξεχωριστά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους.

      Το κουβάρι των ανθρώπινων σχέσεων

      Θέλω, όμως, να πάω και στον τρόπο με τον οποίο η συγγραφέας εικονογραφεί το κουβάρι των ανθρώπινων σχέσεων: αντί για την ισοπεδωμένη και στεγνά προγραμματική παράθεση ενός σωρού στερεοτύπων, τα οποία το μόνο που μπορούν να κατορθώσουν είναι να καλύψουν τις συναισθηματικές ανασφάλειες ή αποβλέψεις του αναγνώστη, εκείνο το οποίο κυριαρχεί εν προκειμένω είναι ο γεμάτος αντιφάσεις και εσωτερικές αντινομίες κόσμος των πρωταγωνιστών, οι αλληλοαντικρουόμενες εμπειρίες τους και οι πολυδιασπασμένες τους ταυτότητες. Και το σύμπαν, ωστόσο, το οποίο προκύπτει από αυτή την μακρά περιδιάβαση στους μυθιστορηματικούς χαρακτήρες αποτελεί, παρά την ολοσχερή ερήμωση και τη μυρωδιά της τέφρας η οποία εξαπλώνεται σε ολόκληρη την επικράτειά του, μιαν ολοζώντανη και χειροπιαστή πραγματικότητα, μια φωτιά που καίει με δύναμη μέσα στον πάγο.

      Κλείνοντας, δεν θέλω να παραλείψω τη γεωμετρική ανάπτυξη την οποία επιφυλάσσει για τη σύνθεσή της η Κολλιάκου. Τα άγρια αγκάθια και οι φονικές παγίδες που κρύβονται κάτω από τη φαινομενικά ψυχρή επιφάνεια της ιστορίας της βγαίνουν στο φως κομμάτι κομμάτι και πάντα σε δεσμό αιτιακής αλληλουχίας με όσα έχουν προηγηθεί ή όσα πρόκειται να ακολουθήσουν. Το πριν εξηγεί εις βάθος το μετά και το μετά έχει μιαν ικανότητα να προλέγει το μέλλον: τη μοίρα την οποία είναι υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουν οι πρωταγωνιστές στο τέλος της διαδρομής τους όχι ως ένα υπερκείμενο και μεταφυσικής τάξης αναπόφευκτο, αλλά ως μια καθαρώς λογική συνεπαγωγή των επιλογών τους. Σίγουρα ένα αξιοσύστατο, και, το κυριότερο, πολλά υποσχόμενο βιβλίο.

       Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, 2.3.2007

      Επιστροφή