• ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΛΛΙΑΚΟΥ// συνεντεύξεις

    • 20.05.07

      Νέα γυναίκα στο μεταίχμιο

      Δημοσιεύθηκε στο Βήμα

      Η συγγραφέας που τιμήθηκε με το Athens Literature Prize αναφέρεται στις εμμονές και στις πηγές έμπνευσής της

      Ένα νέο πρόσωπο ανέδειξε το λογοτεχνικό περιοδικό (δε)κατα απονέμοντας το βραβείο Athens Literature Prize στη Δήμητρα Κολλιάκου για το μυθιστόρημά της Θερμοκρασία δωματίου (εκδόσεις Πατάκη). Η συγγραφέας εμφανίστηκε στα γράμματα το 1999 με το μυθιστόρημα Το μαγείο (εκδόσεις Εστία), το οποίο έχει πολλές ομοιότητες με το δεύτερο. Στη Θερμοκρασία δωματίου η ηρωίδα είναι μια νέα γυναίκα σε μεταίχμιο. Δεν ξέρει αν θέλει να ζει στο Ισραήλ, όπου ακολούθησε τον σύντροφό της. Εκεί εκτυλίσσεται το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου. Υπάρχουν εικόνες και από την Ελλάδα, γενέτειρα της ηρωίδας, και από την Αγγλία, όπου ξεκίνησε την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία. Όπως και στο πρώτο βιβλίο, εκφράζεται ο φόβος πως θα αρρωστήσει – υπολογίζει πόσο τυχερή μπορεί να σταθεί στην κληρονομικότητα του καρκίνου του μαστού. Μετά από προτροπή της αυταρχικής πεθεράς της αποφασίζει να κάνει ψυχανάλυση και αυτό είναι το πρόσχημα για να ξανασκεφθεί τη ζωή της.

      Γιατί στο δεύτερο μυθιστόρημά σας “Θερμοκρασία δωματίου” επαναδιαπραγματεύεστε ζητήματα που είχατε περιλάβει στο πρώτο σας βιβλίο, το “Μαγείο”;

      Πρόκειται για θεματικές εμμονές που δεν εξαντλήθηκαν στο πρώτο β ιβλίο και παίρνουν νέο σχήμα στο δεύτερο. Τον θάνατο της μητέρας – κεντρικό θέμα και κινητήρια δύναμη της ενηλικίωσης στο Μαγείο- εδώ αντικαθιστά το μοτίβο της υποχονδριακής συμπεριφοράς της ηρωίδας που μέσα στ’ άλλα την οδηγεί στο γραφείο του γενετιστή. Το μαγικορεαλιστικό ταξίδι στο προηγούμενο βιβλίο γίνεται τώρα καταφυγή στον ξένο (αλλότριο) τόπο από ένα αίσθημα προσωπικής αλλοτρίωσης. Η δυσκολία των προσωπικών σχέσεων επιλύεται με ευκολία εκεί, ενώ παραμένει μάλλον αναπάντητη στη Θερμοκρασία δωματίου.

      Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου σας τοποθετείται στο Ισραήλ και έχει πολλές πληροφορίες για τον εβραϊκό τρόπο ζωής. Πώς αποφύγατε τον κίνδυνο να μετατρέψετε την αφήγηση σε φοκλορική;

      Πληροφορίες για τον τρόπο ζωής περνάνε έμμεσα, μέσα από τις εμπειρίες των χαρακτήρων. Η επαφή της αφηγήτριας με άλλα πρόσωπα – με την Ισραηλινή Ίρις και τους γονείς της, τον παλαιστίνιο καθαριστή κ.ά. – γίνεται αφορμή να περιληφθούν περιγραφές χώρων και εθίμων, καθώς και στοιχεία για την πολιτική κατάσταση και την κοινωνική διαστρωμάτωση. Ο βασικός περιορισμός ήταν αυτός: επειδή η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη, τα πάντα φιλτράρονται μέσα από την οπτική του χαρακτήρα της αφηγήτριας. Σε τέτοιου είδους αφήγηση δεν μπορείς να πετάξεις μές στη μέση μια μεγάλη περιγραφή, πρέπει να αποδώσεις το σκηνικό με συντομία ή έμμεσα, αφήνοντας πάντα να σε οδηγεί το βλέμμα του χαρακτήρα.

      Την ηρωίδα σας απασχολεί πολύ η κοινωνική της εικόνα. Πώς αντιλαμβάνεστε εσείς τους ρόλους της γυναίκας στον δυτικό κόσμο και πώς τους καταγράφετε, ρεαλιστικά ή διορθωτικά;

      Δεν θα έλεγα ότι την απασχολεί η κοινωνική της εικόνα (με την έννοια των εντυπώσεων που δημιουργεί) αλλά η κοινωνική της υπόσταση. Αναζητεί μια ταυτότητα και δεν της είναι εύκολο να την προσδιορίσει, πόσο μάλλον στον δυτικό κόσμο όπου οι παλιές αξίες αμφισβητούνται και οι ανερχόμενες παρουσιάζουν μια επιφανειακή τουλάχιστον πολυμορφία που τις κάνει δυσπρόσιτες. Οι αναφορές που περιέχει το βιβλίο στην υποτιθέμενη παντοδυναμία της σύγχρονης επιστήμης (γενετική και ψυχοθεραπεία) επαναδιατυπώνουν μάλλον παρά απαντούν το γνωστό ερώτημα: Γιατί σε έναν κόσμο όπου ξέρουμε τόσα πολλά μας ικανοποιούν τόσο λίγα; Με αυτή την έννοια η καταγραφή είναι ρεαλιστική, όχι διορθωτική.

      Η επιστημονική ενασχόληση με τη γλώσσα (είστε γλωσσολόγος, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ) πόσο επηρεάζει τη γραφή σας;

      Μια έφεση για τη γλώσσα βρήκε διέξοδο σε αυτές τις δύο δραστηριότητες: τη συστηματική της ανάλυση και τη χρήση της ως εκφραστικού μέσου. Μια που η ενασχόληση με τη γλωσσολογία προηγήθηκε, ξεκίνησα να γράφω κάπως υποψιασμένη για τις εκφραστικές δυνατότητες του μέσου και έχοντας ως έναν βαθμό εξασκηθεί στο είδος της πειθαρχίας που απαιτεί η σύλληψη και συγγγραφή ενός βιβλίου.

      Ποια είναι η σχέση σας με τις ηρωίδες σας; Τους αποδίδετε πάντως πολλά χαρακτηριστικά από τη ζωή σας (ακαδημαϊκή σταδιοδρομία, γάμος με Ισραηλικό και άλλα…)

      Μέσα από αυτές προσπαθώ να καταλάβω τι συμβαίνει γύρω μου. Η αφηγήτριά μου είναι μια ψιλοχαμένη φοιτήτρια – την έστειλαν στην Αγγλία να κάνει ένα πρώτο πτυχίο. (Παρεμπιπτόντως, εγώ πήγα για μεταπτυχιακά και με υποτροφία.) Κινείται με μια αστάθεια χαρακτηριστική της εποχής. Δεν ξέρει τι θέλει ούτε στα προσωπικά, αλλά ο χαρακτήρας της μου είναι συμπαθής. Στον αντίποδα βρίσκεται η Μάρθα – στα διπλά της χρόνια – που έχει προσπαθήσει να λύσει τα υπαρξιακά της προβλήματα με την ψυχοθεραπεία και που κάνει μια παράλληλη κρυφή ζωή. Επιχειρείται μια σύγκριση – οι παλιοί τρόποι που προβάλλει η Μάρθα δεν φαίνεται να επαρκούν, έχουν όμως βρεθεί ικανοποιητικότερες λύσεις;

      Είστε μόνιμη κάτοικος της Μεγάλης Βρετανίας. Γιατί δεν γράφετε απευθείας στα αγγλικά που μπορούν να σας δώσουν μεγαλύτερες ευκαιρίες;

      Γράφω στα ελληνικά γιατί έτσι μου βγαίνει. Γιατί δεν άφησα τα αγγλικά να παραμερίσουν τα ελληνικά ενώ τα τελευταία 15 χρόνια ζω στο εξωτερικό; Έχει να κάνει με τη σχέση γλώσσας και μνήμης – τη μεγαλύτερη συγκινησιακή φόρτιση των λέξεων της γλώσσας με την οποία μεγάλωσα-, τη νοσταλγία μου για την Ελλάδα, την (υποκειμενική) μου εντύπωση ότι τα ελληνικά μου μιλάνε καθαρότερα. Όσο όμως δούλευα την τελική εκδοχή αυτού του βιβλίου μετέφρασα αποσπάσματα στα αγγλικά για να τα δείξω σε φίλους, κάτι που το βρήκα βοηθητικό. Η απόσταση που έβαλε η μετάφραση μου επέτρεψε αν κάνω επεμβάσεις. Ίσως αυτό να είναι ένα στάδιο πριν από το επόμενο βήμα: να γράψω κατευθείαν στα αγγλικά.

      Λώρη Κέζα

      20.5.2007

      Επιστροφή